Defter Ebatları Nelerdir?

Defter Ebatları Nelerdir?

Müşteriden gelen ilk cümle çoğu zaman şu oluyor: “A5 defter yaptırmak istiyorum.” İkinci cümle bazen şu: “Ama biraz daha büyük olsun, 15×22 gibi.” Aradaki fark iki milimetre ile bir santim. Kağıt maliyeti ise neredeyse üç katına çıkıyor.

Bunun sebebi şu: matbaada defter, A5 diye bir kağıttan kesilmiyor. Kağıt fabrikadan standart tabaka halinde geliyor ve baskı makinesine o tabaka giriyor. Türkiye’de defter üretiminde kullanılan üç tabaka ebadı var: 57×82 cm, 64×90 cm ve 70×100 cm. Bitmiş defterin ölçüsü bu tabakalardan birine ne kadar temiz oturuyorsa, kağıt maliyeti o kadar düşük oluyor.

ISO standardı A4’ü 21×29,7 cm, A5’i 14,8×21 cm diye tanımlıyor. Bu ölçüler kağıt fabrikalarının tabaka ebatlarıyla uyumlu olacak şekilde belirlenmiş. Piyasada dolaşan “kendi ölçüm olsun” istekleri ise genelde bu uyumu bozuyor. Aşağıda tam olarak ne kadar bozduğunu göstereceğiz.

Standart Defter Ölçüleri Hakkında

A serisi: A4, A5, A6

Defterde en çok karşılaştığımız üç ebat bunlar.

A serisinin mantığı basit. Her ebat bir üstünün uzun kenarından ikiye katlanmasıyla elde ediliyor. A4’ü ortadan katlarsanız A5, A5’i katlarsanız A6 çıkıyor. Bu yüzden en-boy oranı hepsinde aynı kalıyor ve tasarım dosyasını bir ebattan diğerine ölçekleyerek taşımak kolay oluyor.

B5 meselesi: hangi B5?

Burada gerçek bir karışıklık var ve internette dolaşan yazıların çoğu bunu çözmek yerine derinleştiriyor.

Üç ayrı ölçü aynı isimle anılıyor:

• ISO B5: 176 x 250 mm. Uluslararası kağıt standardındaki B5.
• JIS B5: 182 x 257 mm. Japon standardı. İthal defterlerde ve kırtasiye ürünlerinde sık görülüyor.
• Türkiye’de “B5 defter” denince genelde kastedilen: 17 x 24 cm.

Bize B5 diye sipariş geldiğinde ilk sorduğumuz şey milimetre cinsinden ölçü oluyor. Çünkü 176×250 ile 170×240 arasındaki fark tasarımda sorun çıkarmasa da, sonraki siparişte “geçen seferkiyle aynı olsun” dendiğinde ortaya iki farklı defter çıkıyor. Sipariş formunda B5 yazmak yeterli değil, yanına ölçüyü de yazmak lazım.

ISO Dışı Piyasa Ebatları Nelerdir?

Defter sektöründe ISO’ya hiç uymayan ama yıllardır kullanılan ebatlar var. 9×14, 13×18, 16,5×24, 17×24, 18×27 ve 23×32 bunların en yaygınları. Bazıları eski cilt makinelerinin ölçülerinden, bazıları belirli tabaka ebatlarına iyi oturduğu için yerleşmiş.

Bu ebatlar “yanlış” değil. Ama her biri belirli bir tabakaya iyi, diğerlerine kötü oturuyor. 17×24 örneğin 70×100 tabakada gayet verimli çalışırken 64×90’da ciddi fire veriyor. Ebat seçerken hangi tabakada basılacağını da konuşmak gerekiyor.

Fire Hesabı: Aynı Tabakadan Kaç Defter Çıkıyor

Aşağıdaki tablo, bitmiş defter ebadının hangi tabakada kaç adet çıktığını ve geriye ne kadar kullanılamaz kağıt kaldığını gösteriyor. Rakamlar yerleşim hesabından çıkıyor, kesim ve pens payı hesaba katılınca sahada bir sıra daha kaybedilebiliyor.

Aynı A5’i yanlış tabakada basarsanız tablo tersine dönüyor. 70×100 tabakadan da 18 adet A5 çıkıyor, ama tabaka daha büyük olduğu için geriye kalan kağıt %20’yi buluyor. 57×82’de durum daha kötü: sadece 10 adet çıkıyor ve fire üçte bire yaklaşıyor.

Yani “A5 basılacak” bilgisi tek başına maliyeti belirlemiyor. Hangi tabakadan basıldığı belirliyor.

Standart Dışı Ebadın Gerçek Bedeli Nelerdir?

Baştaki 15×22 örneğine dönelim. A5’ten sadece 2 mm eninde, 1 cm boyunda büyük.

64×90 tabakada A5’ten 18 adet çıkıyor, fire %3 civarında. Aynı tabakadan 15×22 ise 16 adet çıkıyor ve fire %8’e tırmanıyor. Adet başına düşen kağıt maliyeti belirgin şekilde artıyor, üstelik defterin görünüşünde müşterinin fark edeceği hiçbir değişiklik olmuyor.

Müşteriye bunu anlattığımızda çoğu zaman cevap şu oluyor: “O zaman A5 olsun.” Sorun ebat tercihi değil, o tercihin neye mal olduğunun bilinmemesi.

Adet arttıkça fire oranı neden düşüyor

Yukarıdaki rakamlar sadece kağıdın geometrik yerleşiminden kaynaklanan fire. Bir de üretim firesi var: makine ayarı sırasında harcanan tabakalar, renk tutturmak için basılan denemeler, kesim ve cilt aşamasında bozulanlar.

Ofset baskıda fire oranı işin türüne göre yaklaşık %1 ile %10 arasında değişiyor. Renk sayısı arttıkça bu oran katlanıyor, çünkü her renk için makinenin ayrı ayrı ayarlanması gerekiyor. Tek renk bir işte %2 fire öngörülürken dört renk bir işte aynı iş için %8’e çıkabiliyor.

Makine ayarında harcanan tabaka sayısı, 500 defter basarken de 5.000 defter basarken de hemen hemen aynı. 500 adetlik işte bu maliyet 500 deftere bölünüyor, 5.000 adetlikte 5.000 deftere. “Neden 500 adet neredeyse 2.000 adet kadar tutuyor” sorusunun cevabı burada yatıyor.

Bitmiş ebat ile kesim ebadı aynı şey değil

Tasarım dosyası hazırlarken en çok yapılan hata bu. Müşteri 14,8×21 cm dosya gönderiyor, biz de 14,8×21 cm basıp kesiyoruz. Kesim bıçağı yarım milimetre kayıyor ve kenarda beyaz bir çizgi kalıyor.

Çözüm taşma payı. Kapak veya iç sayfa tasarımında zemin rengi ya da görsel kenara kadar geliyorsa, dosyayı her kenardan 3 mm büyük hazırlamak gerekiyor. A5 defter için tasarım dosyası 154×216 mm oluyor, kesim çizgisi ortada kalıyor.

Bir de güvenli alan var. Yazı, logo ve önemli görseller kesim çizgisinden en az 5 mm içeride durmalı. Çok sayfalı işlerde kesim toleransı biraz oynuyor; kenara yapışık yazı ilk sayfada tam otururken son sayfada kırpılmış görünebiliyor.

Cilt tipi ebadı değiştiriyor

Aynı bitmiş ebada sahip iki defter, cilt tipine göre farklı ölçüde iç blok gerektiriyor.

Spiral cilt

Spiral defterde iç bloğun bir kenarı delinip tel geçiriliyor. Tel çapı blok kalınlığına göre seçiliyor; kalın defterde daha büyük çaplı tel gerekiyor ve tel deliklerin daha içeriden açılmasını gerektiriyor.

Tasarım açısından sonucu şu: spiral kenarında yaklaşık 1 cm’lik alanı boş bırakmak gerekiyor. Oraya yazı koyarsanız delik yazının içinden geçiyor. Çift sayfaya yayılan görsel de spiral defterde iyi durmuyor, çünkü tel bandı görselin ortasını kesiyor.

Amerikan cilt ve iplik dikiş

Sırttan tutkallanan Amerikan cilt ve formaların iplikle dikildiği iplik dikişli ciltte, sayfalar sırt hattında tam açılmıyor. Sırta yakın 5-8 mm’lik bant, defter açıkken bile tam görünmüyor.

Bu yüzden çizgili veya kareli iç sayfa tasarımında çizgilerin sırt tarafındaki başlangıcını biraz içeriden başlatmak gerekiyor. Aksi halde ilk çizgi ciltte kaybolmuş gibi duruyor.

Sert kapak

Sert kapaklı defterde kapak, iç bloktan her kenarda 2-3 mm taşıyor. Yani 14,8×21 cm iç bloğa sahip bir sert kapak defterin dış ölçüsü yaklaşık 15,3×21,5 cm oluyor.

Müşteri “A5 sert kapak defter” dediğinde bunun hangisi olduğunu netleştirmek gerekiyor: iç blok mu A5, dış ölçü mü? Kutulu gönderimlerde ve raf düzeninde bu birkaç milimetre fark yaratabiliyor.

Sırt kalınlığı: kapak tasarımının unutulan ölçüsü

Amerikan cilt ve sert kapak defterde kapak tasarımı üç parçadan oluşuyor: ön kapak, sırt, arka kapak. Sırtın kaç milimetre olacağı yaprak sayısı ile kağıdın hacmine bağlı.

Kaba bir referans: 80 gr 1. hamur kağıtla 100 yapraklık bir defterin sırtı yaklaşık 10 mm çıkıyor. Aynı yaprak sayısını ivory veya kitap kağıdıyla yaparsanız sırt 12-13 mm’ye kadar kalınlaşıyor, çünkü bu kağıtlar aynı gramajda daha hacimli.

Kapak dosyasını sırt ölçüsü kesinleşmeden hazırlamayın. Sırta yazı koyacaksanız bu daha da önemli; 2 mm’lik sapma, sırt yazısını kapağın ön yüzüne kaydırıyor. Biz iç kağıt seçildikten sonra numune blok alıp sırtı ölçüyoruz, kapak tasarımı ondan sonra kesinleşiyor.

Ebat tek başına karar değil: kağıt ve gramaj

Defterin kalınlığı, ağırlığı ve yazma hissi ebatla değil kağıtla belirleniyor. Aynı A5 defter, iç kağıt seçimine göre çok farklı ürünlere dönüşüyor.

İç sayfa kağıtları

Defter iç bloğunda kullandığımız kağıtlar ve gramaj aralığı genelde 60-110 gr arasında kalıyor:

Kapak kartonu ve son işlemler

Kapakta gramaj 230-350 gr aralığında geziniyor. Kullandığımız stoklar bristol, kuşe ve tuale.

Baskılı kapağa mutlaka bir yüzey işlemi öneriyoruz, çünkü çıplak baskı kapak elde taşınırken çabuk yıpranıyor:

Selefon en yaygını. Mat ya da parlak laminasyon, kapağı korurken rengi de derinleştiriyor; kurumsal işlerde mat selefon açık ara önde. Lak tüm yüzeye uygulanıyor, UV lak ise sadece seçilen bölgeye. Mat selefonun üzerine spot UV atmak, logoyu öne çıkarmanın bugün için en temiz yolu.

Yaldız yani sıcak baskı, altın, gümüş ya da renkli varakla yapılıyor. Klişe gerektirdiği için ilk siparişte ek bir kalem çıkıyor; aynı klişeyle tekrar sipariş verildiğinde o maliyet bir daha gelmiyor. Metalize kartonun üzerine renkli baskı, prestij defterlerinde iyi sonuç veriyor. Gofre ise mürekkep kullanmadan, sadece kabartmayla logo vermek isteyenlerin tercihi.

Standart dışı ebat istiyorsanız

Bazen özel ebat gerçekten mantıklı oluyor. Belirli bir kutuya girmesi gereken bir ajanda, bir cihazın yanına konacak kullanım defteri, ya da marka kimliğinin parçası olmuş bir ölçü.

Bu durumlarda önerimiz şu: ebadı sabitlemeden önce bize söyleyin. Çoğu zaman istenen ölçüye 3-5 mm dokunarak tabakaya çok daha iyi oturan bir ebat buluyoruz. Müşteri farkı görmüyor, kağıt maliyeti belirgin şekilde düşüyor.

Özel ebada değdiği durumlar da var. Yüksek adetli işlerde kağıt maliyetinin toplam içindeki payı arttığı için fire hesabı daha kritik hale geliyor; düşük adetli prestij işlerinde ise kağıt maliyeti zaten toplamın küçük bir kısmı olduğundan özel ebat rahatlıkla tercih edilebiliyor.

Sipariş öncesi netleştirilecekler

Defter siparişi alırken sorduğumuz sorular şunlar. Bunları önceden hazırlarsanız fiyat çok daha hızlı çıkıyor:

• Bitmiş ebat, milimetre cinsinden. Sert kapaksa iç blok mu dış ölçü mü olduğu.
• Yaprak sayısı ve iç kağıt cinsi ile gramajı.
• İç sayfa baskılı mı? Tek renk mi, dört renk mi, her sayfada mı yoksa belirli sayfalarda mı?
• Cilt tipi: spiral, Amerikan cilt, iplik dikiş, sert kapak.
• Kapak kartonu ve istenen son işlem.
• Adet.

Bu altı bilgi olmadan verilen fiyat tahmin oluyor, teklif olmuyor.

Sık sorulan sorular

A5 defter kaç santim?

A5 ebadı 14,8 x 21 cm, milimetre cinsinden 148 x 210 mm. A4 kağıdın uzun kenarından ikiye katlanmış hali.

B5 defter ölçüsü nedir?

Üç farklı ölçü B5 olarak anılıyor: ISO B5 176×250 mm, JIS B5 182×257 mm, Türkiye’de yaygın kullanılan defter ebadı ise 17×24 cm. Sipariş verirken milimetre cinsinden ölçü belirtmek gerekiyor.

Özel ebatta defter yaptırmak daha mı pahalı?

Genelde evet, ama sebebi işçilik değil kağıt firesi. Standart tabakaya iyi oturmayan bir ebat, aynı tabakadan daha az adet çıkardığı için birim kağıt maliyetini yükseltiyor. A5 yerine 15×22 cm seçmek fireyi yaklaşık üç katına çıkarıyor.

Defter iç sayfası için hangi gramaj uygun?

Yazma amaçlı defterlerde 70-90 gr aralığı en dengeli sonucu veriyor. 60-65 gr ekonomik ama kalın uçlu kalemde arkaya geçme riski var. 100 gr üzeri kağıtlar dolma kalem kullanıcıları için tercih ediliyor, defteri belirgin şekilde kalınlaştırıyor.

Tasarım dosyasını hangi ölçüde hazırlamalıyım?

Bitmiş ebada her kenardan 3 mm taşma payı ekleyin. A5 için 154×216 mm. Yazı ve logoyu kesim çizgisinden en az 5 mm içeride tutun. Spiral cilt yapılacaksa spiral kenarında 1 cm boş alan bırakın.

Defter baskısında minimum sipariş adedi ne kadar?

[DOLDURULACAK: Baskıcımız’ın defter üretimi için minimum adet ve üretim süresi bilgisi buraya girilecek.]

Ebat kararını üretimle birlikte verin

Defter ebadı kırtasiye rafında bir tercih gibi görünüyor ama matbaada bir maliyet kalemi. Aynı görünen iki defter arasında, sırf ölçü seçimi yüzünden ciddi bir fiyat farkı olabiliyor.

İkitelli’deki tesisimizde defter ve bloknot üretimini kendi bünyemizde yapıyoruz. Aklınızdaki ebadı ve kullanım amacını söyleyin, hangi tabakada nasıl konumlandığını hesaplayıp size hem standart hem de alternatif bir ebat önerelim. Çoğu zaman aradaki fark, aynı bütçeyle daha kalın bir kapak ya da daha iyi bir iç kağıt anlamına geliyor.