Broşür Kırım Çeşitleri Nelerdir?

Broşür kırım çeşitleri, bir kağıdın kaç kez ve hangi yönde katlandığına göre ayrılır. En yaygın olanları tek kırım (ikiye katlama, 4 yüz), iki kırım (üç panel, 6 yüz), Z kırım (zikzak), kapı kırım, akordeon kırım ve çapraz kırımdır. A4 iki kırım broşürde içe katlanan panel diğerlerinden 2-3 mm kısa tutulur; 170 gram ve üzeri kağıtlarda da katlamadan önce bigi, yani kırım çizgisi açılması önerilir.

Telefonla gelen broşür siparişlerinde en sık karşılaştığımız karışıklık bir sayıdan çıkıyor. Müşteri “üç kırım broşür istiyorum” diyor, biz de dört panelli bir broşür hazırlamaya başlıyoruz; oysa kastedilen, A4’ün üç parçaya bölündüğü klasik broşür. Matbaada kırım sayısı katlama çizgisinin sayısını gösteriyor. Üç panelli broşürde iki katlama çizgisi olduğu için ona iki kırım deniyor. Bu küçük fark yanlış anlaşıldığında tasarım baştan yapılıyor, o yüzden broşür kırım çeşitlerini konuşmaya bu terimi netleştirerek başlıyoruz.

Konuyu bir örnekle takip edelim. Mahallesinde yeni açılmış bir ev yemekleri restoranı üç iş için geliyor. Birincisi kapı kapı dağıtılacak ve siparişlerin yanına konacak bir paket servis menüsü. İkincisi masalarda duracak, sık elden ele geçecek bir masa menüsü. Üçüncüsü de açılış haftası için dağıtılacak, açıldığında etki bırakması istenen bir kampanya broşürü. Üç iş de katlanan broşür, ama her biri farklı bir kırım istiyor.

Tek Kırım Broşür: En Sade ve En Dayanıklı Katlama

Tek kırım, kağıdın ortadan bir kez katlanması. A4 bir kağıt tek kırımla A5 boyutunda, dört yüzlü küçük bir kitapçığa dönüşüyor; A3 kağıt ise A4 boyutunda bir broşür oluyor. Ön kapak, iç açılımda yan yana iki sayfa ve arka kapak olarak düşündüğünüzde tasarımı en kolay kurulan kırım bu. İç açılımda iki sayfa yan yana durduğu için büyük bir fotoğrafı ya da geniş bir tabloyu iki yüze yayabiliyorsunuz. Davetiyeler, etkinlik programları, ürün tanıtım kartları ve kurumsal tanıtım föyleri genelde tek kırımla basılıyor.

Restoranın masa menüsü için tek kırımı seçtik. Menü A3 boyutunda 300 gram mat kuşeye basılıp ortadan katlandığında A4 boyutunda, elde tok duran bir kitapçık oluyor. Masada her gün onlarca kez açılıp kapanacağı için iki yüzüne de mat selefon uygulandı; selefon hem yemek lekelerine karşı koruyor hem de silinebilir bir yüzey sağlıyor. Tek katlama çizgisi olması da dayanıklılık açısından avantaj, çünkü bir menüde ilk yıpranan yer her zaman katlama çizgisi oluyor ve çizgi sayısı arttıkça yıpranacak yer de artıyor.

Tek kırımın sınırı alan. Dört yüze sığmayan bir içerik, daha fazla sayfa ya da daha fazla panel istiyor. Sayfa sayısı sekizi geçmeye başladığında katlanmış broşür yerine tel dikişli bir katalog daha mantıklı hale geliyor. Bu geçişi cilt çeşitleri yazısında tel dikişin dörde bölünen sayfa mantığıyla birlikte anlatmıştık.

İki Kırım Broşür: Sarmal Kırım ve Z Kırım Farkı

İki kırım broşür, Türkiye’de en çok basılan broşür tipi. A4 kağıt uzun kenarı boyunca üç panele bölünüyor ve katlandığında yaklaşık 99×210 mm ölçüsünde, cebe ve standart DL zarfa sığan bir broşür ortaya çıkıyor. Toplam altı yüz var: katlanmış haldeyken görünen ön kapak ve arka kapak, açıldığında görünen üç iç panel ve bir de ilk kapak açıldığında karşılaşılan iç kanat. Restoranın paket servis menüsü için ilk aklımıza gelen format buydu, çünkü hem kapılara bırakmaya hem de paket siparişin poşetine koymaya uygun.

İki kırımın iki farklı katlama şekli var ve ikisi aynı kağıttan çıksa da tasarım dosyası farklı hazırlanıyor. Sarmal kırımda, bazı matbaalarda içe kırım ya da mektup kırım diye de geçiyor, kanatlar sırayla birbirinin içine kapanıyor. Önce sağdaki kanat içe katlanıyor, sonra soldaki kanat onun üzerine kapanıyor. İçe kapanan kanadın kenarı kağıdın sırtına sıkışmasın diye bu panel diğerlerinden 2-3 mm kısa tutuluyor; A4’te genelde 100, 100 ve 97 mm olarak bölünüyor. Kanatların eşit yapıldığı dosyalarda broşür katlandığında içteki kanat bükülüyor, kapanmıyor ya da kenarında dalga oluşuyor.

Z kırımda ise kağıt zikzak şeklinde katlanıyor; yandan baktığınızda Z harfi görünüyor. Paneller birbirinin içine girmediği için üçü de eşit, yaklaşık 99 mm. Z kırımın avantajı, broşür açıldığında içeriğin bir yolculuk gibi soldan sağa akması ve kapak açılırken iç panelin hemen görünmesi. Harita, adım adım anlatılan bir süreç ya da zaman çizelgesi gibi sıralı içeriklerde Z kırım sarmal kırımdan daha iyi çalışıyor. Restoranın paket servis menüsünde, sol panelde çorbalar, ortada ana yemekler, sağda tatlılar ve içecekler sıralanacağı için Z kırımı tercih ettik; müşteri broşürü tek hamlede açıp tüm menüyü yan yana görebiliyor.

Sarmal ile Z kırım arasında seçim yaparken en önemli soru, broşürün hangi sırayla okunacağı. Sarmal kırımda okur önce kapağı, sonra iç kanadı, en son da tüm iç açılımı görüyor; bu, bir hikaye anlatmak ya da merak uyandırmak için iyi bir sıra. Z kırımda içerik daha doğrudan önüne seriliyor. Hangi panelin nereye denk geldiği iki kırımda da kafa karıştırabildiği için tasarıma başlamadan önce bir A4 kağıdı elle katlayıp her panelin üzerine kurşun kalemle ne geleceğini yazmanızı öneriyoruz. Bu basit maket, yanlış panele yerleşmiş bir kapak ya da ters basılmış bir iç sayfa gibi hataların neredeyse tamamını önlüyor.

İki kırım broşürün bu kadar yaygın olmasının bir nedeni de dağıtım kolaylığı. Katlanmış haldeki 99×210 mm ölçü, otel resepsiyonlarında, kliniklerde ve fuar standlarında kullanılan standart broşürlüklere tam oturuyor. Kapı kapı dağıtımda posta kutusuna ya da kapı koluna rahatça sıkışıyor, paket siparişin poşetinde de yer kaplamıyor. Restoranın menüsünü Z kırımla bastırırken bu ölçüyü korumak bilinçli bir tercihti; menü hem kuryenin çantasında hem de kasanın yanındaki küçük broşürlükte aynı formatta durabiliyor. Broşürünüzün nerede duracağını ve nasıl dağıtılacağını baştan düşünmek, kırım ve ölçü kararını büyük ölçüde kendiliğinden veriyor.

Kapı Kırım: Açıldığında Etki Bırakan Broşür

Kapı kırımda iki dış kanat ortadaki panelin üzerine, iki kanatlı bir kapı gibi kapanıyor. Broşürü açan kişi iki kanadı yana doğru araladığında ortadaki geniş panel bir sahne gibi ortaya çıkıyor. A4 bir kağıtta orta panel yaklaşık 149 mm, kanatlar ise 74 mm civarında oluyor; kanatlar ortada birbirine değip sürtünmesin diye orta panelin yarısından bir milimetre kadar dar tutuluyor. Lansman broşürleri, açılış davetleri, emlak projelerinin tanıtımları ve yeni ürün tanıtımları kapı kırımın en çok kullanıldığı işler.

Restoranın açılış kampanyası broşürü için kapı kırımı önerdik. Kanatların ön yüzlerine iki parçaya bölünmüş tek bir görsel yerleştirildi: broşür kapalıyken iki kanat birleşip restoranın tabelasını oluşturuyor, açıldığında ortadaki geniş panelde açılış haftasının menüsü ve kampanya detayları beliriyor. Bu tür bir tasarımda iki kanat üzerindeki görselin ortada tam buluşması, kesim ve kırımın hassas yapılmasına bağlı. Bölünmüş görselin birleşme yerine yazı ya da yüz gibi göze çarpan bir öğe koymamak, birkaç milimetrelik olası kaymayı fark edilmez hale getiriyor.

Kapı kırımın bir de kapalı kapı denen, üç kırımlı bir türü var. Bu türde iki kanat ortaya kapandıktan sonra broşür bir kez daha ortadan katlanıyor ve dört panelli, daha küçük bir paket oluşuyor. Daha uzun bir içerik için kullanışlı ama katlama çizgisi sayısı arttığı için elle ya da özel ayarla katlanabiliyor ve maliyeti tek ve iki kırıma göre artırabiliyor.

Akordeon, Çift Paralel ve Çapraz Kırım

Akordeon kırım, Z kırımın daha uzun hali. Kağıt dört, beş ya da daha fazla panele bölünüp körük gibi zikzak katlanıyor. Paneller eşit genişlikte ve açıldığında uzun bir şerit oluşuyor. Şehir haritaları, tur programları, ürün yelpazesini tek bakışta göstermek isteyen markaların kataloğa alternatif broşürleri ve fiyat listeleri için uygun. Akordeon broşür masaya bırakıldığında kendiliğinden hafif açılıyor ve ilk iki paneli birden gösteriyor; vitrin ve stantlarda bu davranışı avantaja çevirmek mümkün.

Çift paralel kırımda kağıt önce ortadan, sonra tekrar aynı yönde ortadan katlanıyor ve dört panel iç içe kapanıyor. Bu kırım daha çok harita ve uzun teknik föylerde görülüyor. İç içe kapanan her panel bir öncekinden biraz daha kısa olmak zorunda olduğu için panel ölçülerini matbaanın şablonundan almak gerekiyor.

Çapraz kırımda, Fransız kırım ya da haç kırım da deniyor, kağıt önce bir yönde ikiye katlanıyor, sonra bu yöne dik olarak bir kez daha ikiye katlanıyor. A3 bir kağıt bu şekilde A5 boyutuna iniyor ve açıldığında poster gibi tek parça büyük bir yüzey ortaya çıkıyor. Etkinlik afişi ile broşürü tek kağıtta birleştirmek isteyenler için iyi bir çözüm: dış yüzlerde bilgiler, iç yüzün tamamında büyük bir görsel ya da harita. Çapraz kırımda tasarımın bazı panellerinin ters yerleştirildiğini unutmamak gerekiyor; katlandığında doğru okunsun diye bazı yüzler baş aşağı dizilir ve bu düzeni elle bir maket katlayarak kontrol etmek en güvenli yol.

Broşür Kırım Çeşitleri ve A4 Panel Ölçüleri

Aşağıdaki tabloda yaygın broşür kırım çeşitlerini, A4 (210×297 mm) kağıt üzerinden yaklaşık panel ölçüleriyle bir araya getirdik. Ölçüler genel uygulamayı gösteriyor; kağıdın kalınlığına ve matbaanın katlama makinesine göre bir iki milimetre değişebiliyor, bu yüzden dosyayı hazırlamadan önce çalışacağınız matbaadan şablon istemenizi öneririz.

Tabloda iki kırım ile Z kırımın katlanmış ölçüsünün neredeyse aynı olduğunu göreceksiniz. Aradaki fark panellerin bölünüşünde ve okunma sırasında ortaya çıkıyor. Bu yüzden siparişte “A4 iki kırım” demek tek başına yetmiyor; sarmal mı yoksa Z mi istediğinizi de belirtmeniz, dosyanın doğru şablonla hazırlanmasını sağlıyor.

Kağıt, Gramaj ve Bigi: Katlama Yerinde Çatlama Neden Olur

Katlanan bir broşürde en sık gelen şikayet, katlama çizgisinde beyaz bir çatlak oluşması. Özellikle koyu zeminli tasarımlarda bu çatlak çok belirgin görünüyor, çünkü kağıt kırılan yerde mürekkep tabakası açılıyor ve altındaki beyaz kağıt ortaya çıkıyor. Bunun iki ana nedeni var. Birincisi kağıdın kalınlığı: 115 ve 130 gram kuşe genelde doğrudan katlanabiliyor, 170 gram ve üzerinde ise katlamadan önce bigi açılması öneriliyor. Bigi, kağıda katlanacağı yerden bastırılarak açılan ince bir oluk; kağıt bu oluk boyunca kırıldığında lifler zorlanmıyor ve yüzey çatlamıyor.

İkinci neden lif yönü. Kağıdın lifleri katlama çizgisine paralel olduğunda kağıt daha temiz katlanıyor; lifler katlama çizgisine dik olduğunda, özellikle kalın kağıtlarda, çatlama riski artıyor. Lif yönünü ayarlamak matbaanın işi ve kağıt tabakaya yerleştirilirken hesaba katılıyor. Kağıt türleri ve lif yönünün baskıya etkisini kağıt türleri ve gramaj yazısında ayrıntılı anlatmıştık.

Restoranın üç işinde de kağıt seçimi kırıma göre yapıldı. Paket servis menüsü 150 gram parlak kuşeye basıldı; yemek fotoğraflarının canlı görünmesi istendi ve bu gramaj bigiye ihtiyaç duymadan temiz katlanıyor. Kampanya broşüründe daha tok bir his istendiği için 200 gram mat kuşe seçildi ve iki katlama çizgisine de bigi açıldı. Masa menüsü 300 gram ve selefonlu olduğu için bigi zorunluydu; selefonlu kalın kartonlar bigisiz katlandığında hem kağıt hem selefon katlama yerinde kırılabiliyor.

Koyu ve düz renkli bir zemin katlama çizgisinin üzerinden geçiyorsa bigi ve doğru lif yönüne rağmen hafif bir çizgi görülebiliyor. Bunu tamamen ortadan kaldırmanın en etkili yolu selefon. Selefon, mürekkebin üzerinde esnek bir film oluşturduğu için katlama yerinde yüzeyin açılmasını büyük ölçüde engelliyor. Tasarım aşamasında da katlama çizgisine denk gelen bölgede çok koyu düz renkten kaçınmak ya da zemini bir dokuyla kırmak işe yarıyor.

Kırımlı Broşür Dosyası Hazırlarken Dikkat Edilecekler

Kırımlı bir broşürün dosyası, düz bir el ilanından daha fazla dikkat istiyor. Taşma payı yine dört kenarda 3 mm, ama bu kez güvenli alanı kağıdın dış kenarlarının yanında katlama çizgilerinden de bırakmak gerekiyor. Katlama çizgisine 4-5 mm’den daha yakın yazılan bir metin, katlandığında kırımın içine kaçabiliyor ya da tam kırımın üzerine denk gelip okunmaz hale gelebiliyor. Logo ve telefon numarası gibi önemli bilgiler katlama çizgisinden uzakta, panelin ortasına daha yakın durmalı.

Dosyada panellerin sırası, katlanmış broşürde göründükleri sırayla aynı olmuyor ve en çok hata burada yapılıyor. Sarmal iki kırımda dış yüzde soldan sağa iç kanat, arka kapak ve ön kapak diziliyor; iç yüzde ise üç iç panel yan yana duruyor. Ön kapağın en sağda, arka kapağın ortada olması ilk kez broşür tasarlayan biri için ters gelebiliyor. Kısa kanadın hangi tarafta durduğu da dış ve iç yüzde yer değiştiriyor. Matbaanın verdiği şablonu kullanmak ve dosyayı göndermeden önce bir maket katlayarak kontrol etmek bu hataların önüne geçiyor. Canva gibi araçlarla çalışırken bile bu kontrolü yapabilirsiniz; ekrandaki tasarımı yazdırıp katlamak, panel sırasındaki hatayı hemen gösteriyor.

Katlama çizgilerini dosyada kesik çizgiyle göstermek de matbaa ile aranızdaki iletişimi kolaylaştırıyor. Bu çizgileri baskıya çıkmayacak ayrı bir katmanda ya da dosya dışında bir notla iletin; aksi halde çizgiler broşürün üzerine basılabiliyor. Taşma payı, güvenli alan, renk modu ve PDF ayarlarını baskıya hazır dosya yazısında A4 iki kırım broşür örneğiyle adım adım anlattık; kırımlı bir broşür hazırlıyorsanız o yazıdaki kontrol listesi de işinize yarayacaktır.

Kırım Seçimi Maliyeti ve Teslim Süresini Nasıl Etkiler

Broşürün maliyetinde kırımın payı, baskı ve kağıdın yanında genelde küçük kalıyor ama kırım türüne göre değişiyor. Tek kırım, sarmal ve Z kırım gibi yaygın kırımlar katlama makinelerinde hızla yapılıyor. Kapı kırım, kapalı kapı kırım ve çok panelli akordeon gibi daha karmaşık kırımlar makine ayarını uzatıyor, bazı durumlarda kısmen elle katlama gerektiriyor ve bu da hem süreyi hem maliyeti artırıyor. Bigi açılması ayrı bir işlem olduğu için kalın kağıtlarda bir adım daha ekleniyor.

Katlama işinin nasıl yapıldığını bilmek, bu farkı anlamayı kolaylaştırıyor. Baskısı biten ve kesilen broşürler katlama makinesine tabaka tabaka besleniyor. Makinenin içinde kağıt, ayarlanmış bir cebe doğru itiliyor, cebin sonuna çarpınca bükülüyor ve iki merdane arasından geçerken katlanıyor. Her katlama çizgisi için ayrı bir cep ayarı yapılıyor ve ilk broşürler ölçülüp kırımın tam panel çizgisine denk geldiği görüldükten sonra seri katlamaya geçiliyor. Standart iki kırımda bu ayar kısa sürüyor; kapı kırım gibi kanatların ortada buluştuğu ya da çok panelli kırımlarda ayar daha uzun sürüyor ve milimetrik kaymalar daha fazla dikkat istiyor.

Bütçesi sınırlı bir kampanya için en ekonomik yol, A4 iki kırım ya da tek kırım gibi standart ölçü ve kırımlarda kalmak. Standart ölçüler 70×100 tabakaya verimli yerleştiği için kağıt firesi de az oluyor. Etki bırakmak istediğiniz bir lansman işinde ise kapı kırım ya da çapraz kırım gibi farklı bir katlama, broşürün dağıtıldığı anda fark edilmesini sağlıyor ve aradaki maliyet farkı çoğu zaman bu etkiye değiyor. Bir baskı işinin tüm aşamalarını görmek isterseniz matbaada baskı süreci yazısına göz atabilirsiniz.

Broşürünüz için hangi kırımın uygun olduğuna karar veremediyseniz içeriğinizi ve broşürün nasıl dağıtılacağını bize yazın; size uygun kırımı ve şablonu birlikte belirleyelim. Ölçü, kağıt ve kırım seçeneklerini broşür baskı sayfasında inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Broşür Kırım Çeşitleri Nelerdir?

En yaygın broşür kırım çeşitleri tek kırım, iki kırım (sarmal kırım), Z kırım, kapı kırım, akordeon kırım, çift paralel kırım ve çapraz kırımdır. Türkiye’de en çok basılan, A4 kağıdın üç panele bölündüğü iki kırım broşürdür.

İki Kırım ile Üç Kırım Broşür Arasındaki Fark Nedir?

Matbaada kırım sayısı katlama çizgisi sayısını gösterir. İki kırım broşürde iki katlama çizgisi ve üç panel, üç kırım broşürde üç katlama çizgisi ve dört panel bulunur. Günlük dilde üç panelli broşüre üç kırım denebildiği için siparişte panel sayısını da belirtmek karışıklığı önler.

Z Kırım ile Sarmal Kırım Arasındaki Fark Nedir?

Sarmal kırımda kanatlar birbirinin içine kapanır ve içe kapanan panel 2-3 mm kısa tutulur. Z kırımda kağıt zikzak katlanır ve üç panel eşittir. Sarmal kırım merak uyandıran bir okuma sırası sunar, Z kırım ise sıralı içeriği soldan sağa tek seferde gösterir.

A4 İki Kırım Broşür Panel Ölçüleri Nedir?

A4 (210×297 mm) sarmal iki kırım broşürde paneller genelde 100, 100 ve 97 mm olarak bölünür; 97 mm’lik panel içe kapanan kanattır. Z kırımda paneller yaklaşık 99 mm eşit bölünür. Katlanmış broşür yaklaşık 99-100×210 mm olur ve DL zarfa sığar.

Bigi Nedir, Hangi Broşürlerde Gerekir?

Bigi, kağıdın katlanacağı yere bastırılarak açılan ince bir oluktur ve katlama çizgisinde çatlamayı önler. 170 gram ve üzeri kuşe kağıtlarda, kartonlarda ve selefonlu broşürlerde katlamadan önce bigi açılması önerilir.

Broşürde Katlama Yerindeki Beyaz Çatlak Nasıl Önlenir?

Kalın kağıtlarda bigi açtırmak, kağıdın lif yönünün katlama çizgisine paralel olmasını sağlamak ve koyu zeminli tasarımlarda selefon uygulamak çatlamayı büyük ölçüde önler. Tasarımda katlama çizgisi üzerinde çok koyu düz renk kullanmamak da çatlağın görünürlüğünü azaltır.

Kırımlı Broşürde Yazılar Katlama Çizgisine Ne Kadar Yakın Olabilir?

Metin ve logolar katlama çizgisinden en az 4-5 mm uzakta tutulmalıdır. Daha yakın yerleştirilen yazılar katlamada kırımın içine kaçabilir ya da tam çizginin üzerine denk gelip okunmaz hale gelebilir.